السيد محمود الهاشمي الشاهرودي
131
فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بيت (ع) (فارسى)
آيا شرط است انحنا به قصد ركوع باشد يا شرط نيست ؟ مسئله اختلافى است . بسيارى قائل به قول نخست اند . بنابر اين قول ، اگر نماز گزار به قصدى ديگر ، همچون برداشتن چيزى از زمين خم شود ، بايد براى ركوع دوباره بايستد و سپس به ركوع رود . 24 كسى كه خم شدن برايش مطلقا ؛ خواه ايستاده يا نشسته امكان ندارد ، به قول مشهور براى ركوع با سر اشاره مىكند و در صورت عدم امكان آن ، با دو چشم - به بستن آن به قصد ركوع و باز كردن به قصد بلند شدن از ركوع - ركوع مىكند . 25 2 . ذكر : بى شك ذكر خداوند متعال در ركوع واجب است ؛ ليكن در اينكه گفتن هر ذكر مشتمل بر تنزيه و ستايش خداوند ، همچون تكبير ، تهليل و تسبيح كفايت مىكند ، يا خصوص تسبيح واجب است ، اختلاف مىباشد . بنابر قول دوم ، در كفايت مطلق تسبيح يا وجوب يك بار تسبيح كبرى ( سُبحانَ رَبىَ العَظيمِ وَ بِحَمدِهِ ) يا وجوب سه بار آن و يا تخيير بين يك بار تسبيح كبرى و سه بار تسبيح صغرى ( سُبحانَ اللَّه ) اختلاف است ؛ چنان كه در تسبيح كبرى آيا آوردن « وَ بِحَمدِهِ » واجب است يا گفتن « سُبحانَ رَبىَ العَظيم » كفايت مىكند ؟ اختلاف مىباشد . بنابر قول دوم ، افزودن آن مستحب خواهد بود . در حال ضرورت نيز گفتن يك بار « سُبحانَ اللَّه » كفايت مىكند . 26 3 . طمأنينه : واجب است بدن نماز گزار هنگام اداى ذكر واجبِ ركوع آرام و بى حركت باشد . در وجوب طمأنينه هنگام گفتن ذكر مستحب ، اختلاف است . بر وجوب آن ادعاى اجماع شده است . 27 البته نسبت به ذكرى كه استحبابش مطلق است و اختصاص به نماز ندارد ، طمأنينه در آن واجب نيست . 28 ترك عمدى طمأنينه هنگام ذكر واجب ركوع موجب بطلان نماز است . ليكن ترك سهوى آن موجب بطلان نماز نيست ؛ ولى چنانچه قبل از سر برداشتن از ركوع متذكر گردد بايد ذكر را با طمأنينه تكرار كند . 29 ظاهر كلام بعض قدما ركن بودن طمأنينه است ؛ 30 ليكن به گفتهء برخى ،